Gióng

"Gióng” – Bảo vật Quốc gia và kiệt tác sơn mài của danh họa Nguyễn Tư Nghiêm

Tác phẩm sơn mài “Gióng” của họa sĩ Nguyễn Tư Nghiêm là một trong bảy bức tranh được Thủ tướng Chính phủ nước CHXHCN Việt Nam công nhận là Bảo vật Quốc gia. Đây không chỉ là một kiệt tác tiêu biểu cho mỹ thuật Việt Nam hiện đại mà còn là minh chứng sống động cho tinh thần yêu nước, khát vọng bảo vệ và xây dựng Tổ quốc – một chủ đề xuyên suốt trong nghệ thuật và văn hóa dân tộc.

Họa sĩ Nguyễn Tư Nghiêm – Một trong “tứ trụ” hội họa hiện đại Việt Nam

Nguyễn Tư Nghiêm sinh tại Nam Đàn, Nghệ An, và từng theo học khóa 15 Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương, cùng với các họa sĩ nổi tiếng như Bùi Xuân Phái, Huỳnh Văn Gấm, Tạ Thúc Bình. Ông được ghi danh trong nhóm “Phái – Sáng – Liên – Nghiêm” – bốn gương mặt tiêu biểu định hình nền hội họa hiện đại Việt Nam thế kỷ 20.

Nguyễn Tư Nghiêm được xem là đại diện tiêu biểu của thế hệ thứ hai trong hội họa hiện đại Việt Nam, kế tục và phát triển ngôn ngữ nghệ thuật của thế hệ đầu tiên như Nguyễn Gia Trí, Tô Ngọc Vân, Nguyễn Tường Lân, Trần Văn Cẩn.

Tác phẩm “Gióng” – Đỉnh cao của sơn mài Việt Nam

Sáng tác năm 1990, “Gióng” là một tác phẩm sơn mài kích thước 90 x 120,3 cm, hiện đang được trưng bày tại Phòng 16 – Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam. Ngay sau triển lãm Mỹ thuật toàn quốc năm 1990, tác phẩm đã được Bảo tàng mua lại và lưu giữ nguyên văn bản xác nhận cùng chữ ký của họa sĩ.

“Gióng” khắc họa hình tượng Thánh Gióng – biểu tượng anh hùng dân tộc – bằng phong cách hội họa hiện đại, mang dấu ấn lập thể và vị lai, đồng thời gợi mở chiều sâu văn hóa truyền thống thông qua hệ hình trang trí Đông Sơn.

Trong tranh, họa sĩ sử dụng kỹ thuật sơn mài độc đáo kết hợp các hình khối kỷ hà, hoa văn zích zắc, vòng tròn đồng tâm,… được lấy cảm hứng từ các hiện vật Đông Sơn như rìu đồng, khiên ngực. Hình tượng Thánh Gióng mặc trang phục mô phỏng người Đông Sơn: cởi trần, đeo khiên ngực, mặc khố xẻ vạt, với sắc vàng nhạt pha ghi, cam, trắng… tạo sự hài hòa cùng con ngựa sắt xám bạc.

Ngôn ngữ tạo hình mang tính biểu cảm cao: các chấm đỏ, vệt đen như sấm chớp hòa vào bố cục màu sắc – tất cả tạo nên nhịp điệu hình ảnh sống động, đầy cảm giác chuyển động. Đây là điểm đặc sắc trong nghệ thuật Nguyễn Tư Nghiêm: kết hợp ngôn ngữ biểu hình phương Tây với mỹ cảm phương Đông để tái hiện một truyền thuyết lịch sử dưới góc nhìn hiện đại.

Tác phẩm không chỉ ghi lại một trang sử hào hùng, mà còn mang giá trị tư tưởng sâu sắc, tôn vinh tinh thần độc lập, ý chí dựng nước và giữ nước trải suốt chiều dài 4000 năm văn hiến của dân tộc Việt Nam.

Vinh danh xứng đáng

Với giá trị nghệ thuật và lịch sử đặc biệt, năm 2017, Thủ tướng Chính phủ đã ký quyết định công nhận “Gióng” là Bảo vật Quốc gia – một trong những tác phẩm hội họa hiện đại hiếm hoi đạt được danh hiệu này.